SỰ PHÁT TRIỂN Tâm thần

Dựa vào tính khí của trẻ để giải quyết vấn đề

Tóm tắt

Tại sao chăm sóc em bé 9 tháng tuổi của chính mình khiến bạn loạng choạng suốt ngày nhưng với em bé của chị gái bạn lại vô cùng thuận buồm xuôi gió? Tại sao đứa con 6 tuổi của […]

Tại sao chăm sóc em bé 9 tháng tuổi của chính mình khiến bạn loạng choạng suốt ngày nhưng với em bé của chị gái bạn lại vô cùng thuận buồm xuôi gió? Tại sao đứa con 6 tuổi của một người bạn luôn ăn vạ ầm ĩ, trong khi con bạn lại thích ứng nhanh và vui vẻ? Tại sao một trong những đứa con trai tuổi thiếu niên của bạn luôn kiên trì học tập và làm dự án, trong khi các đứa con còn lại chỉ chịu học trong thời gian ngắn và rất dễ bị phân tâm khi bị bạn bè chọc ghẹo?


Có thể những khó khăn ngày thường không là gì đối với hầu hết trẻ em và người lớn, nhưng với nhiều người khác, dù không có bất kỳ vấn đề nào về thần kinh, lại không thể nào đáp ứng với cùng những yêu cầu như vậy khi ở nhà, ở trường, với bạn bè đồng trang lứa và nơi làm việc. Các chuyên gia về sức khỏe tinh thần nỗ lực để hiểu tại sao chúng ta lại có sự khác biệt về hành vi như vậy, và để xác định sự can thiệp nào sẽ giúp loại bỏ, hoặc ít nhất là giảm thiểu những vấn đề thuộc chức năng như thế.

Một hiểu biết mới

Cách đây 3 thập kỷ, chúng ta thường đổ lỗi cho những hành vi “thất bại” cho những trải nghiệm đầu đời. Muốn loại bỏ những hành vi đó có nghĩa là phải tìm hiểu trải nghiệm ban sơ này một cách nghiêm túc. Nhưng bây giờ chúng ta có thể thấy rằng những câu trả lời này, dù đơn giản, nhưng lại không chính xác.
Giờ đây chúng ta biết rằng không chỉ những trải nghiệm đầu đời có tác động lâu dài đến tâm lý. Ở bất kỳ lứa tuổi nào, những hành vi quan trọng cũng có thể biến đổi theo sự thay đổi của cuộc sống. Cùng lúc đó, còn nhiều ảnh hưởng khác bên cạnh tuổi thơ tác động đến sự phát triển của con người. Tính khí là một ảnh hưởng như thế.
Chúng ta có thể chia nguồn gốc của hành vi thành ba nhóm: 1) Động cơ (nhóm “tại sao”); 2) Năng lực (nhóm “cái gì” và “tốt đến đâu”); và 3) Kiểu tính khí (nhóm “như thế nào”) qua cách mọi người hành xử trong những hoạt động thường ngày.

Những loại tính khí của trẻ em

Gần đây, mọi người lại bắt đầu hứng thú về tính khí của trẻ. Hiểu được nó có thể giúp ta xử lý được một loạt các hành vi và chứng rối loạn cư xử. Khả năng tiên đoán của nó thậm chí còn giúp ta tự phòng ngừa được những rối loạn ấy. Chẳng hạn như, những đứa trẻ sở hữu nhóm các yếu tố tính khí làm nên một đứa trẻ khó bảo thì có khả năng phát triển những rối loạn hành vi hơn các nhóm tính khí khác.


Hai nhà nghiên cứu Stella Chess và Alexander Thomas, xem tính khí chỉ là một thành phần quan trọng của tính cách. Dù cho giai đoạn sơ sinh nó là biểu hiện chính nhưng sau này sự tiến bộ về mặt phát triển cũng ảnh hưởng đến việc hình thành nhân cách. Chess và Thomas đã tìm ra rất nhiều yếu tố bên cạnh tính khí nhằm định hình tính cách trong tuổi thơ và khi trưởng thành. Đó là:

  • Sự nhận thức;
  • Sự tự ý thức;
  • Động lực;
  • Mạng lưới hỗ trợ;
  • Lòng tự tôn; và
  • Những sự kiện có cơ hội.

Mô hình “The goodness of fit”

Những nghiên cứu về sự phát triển bình thường và phát triển bệnh lý của Chess và Thomas đã đưa họ đến một mô hình “goodness of fit” (tạm dịch: mô hình tương hợp) như là một cách để phân tích phản ứng giữa cha mẹ và con cái; giữa trẻ em với môi trường rộng lớn bên ngoài. Mô hình này cũng xem xét những trường hợp phát triển cá nhân.


Dựa vào mô hình này, trẻ phát triển và hoạt động khỏe mạnh khi tính khí của nó tương thích với những yêu cầu của môi trường. Trái lại, chức năng tâm lý phải chịu đứng nếu hai yếu tố đó không tương thích và không phù hợp. Khi điều này diễn ra, đứa trẻ có thể phát triển rối loạn hành vi.


Ví dụ cho sự tương thích kém có thể là kỳ vọng bé gái cực kỳ năng động của bạn phải ngồi yên suốt bữa tối mà không được chen ngang bất cứ khi nào; hay yêu cầu cậu con trai luôn cư xử chậm rãi của bạn phải ra chào khách ngay. Phớt lờ những đặc điểm tính khí này và kỳ vọng các con phải “vận hành” theo cách mà chúng không thể có thể dẫn đến rối loạn hành vi.

Nếu con gái bạn có ngưỡng kích thích thấp, việc khăng khăng đòi bé mặc quần áo bó sát có thể phóng đại tính khí tự nhiên của con. Mâu thuẫn này có vẻ nhỏ, nhưng những cuộc đối đầu như vậy có thể khiến cả hai thường xuyên bực tức và dễ khiến con gái bạn bị rối loạn hành vi.

Thay vào đó, hãy cứ ghi nhớ tính khi của con khi bạn đưa ra quy định trong gia đình. Hãy để cho cậu con trai cứ từ từ thoải mái tiếp khách hay cho phép con gái bạn mặc một thứ gì đó thoải mái. Ghi nhận và tôn trọng tính khí cá nhân về lâu dài có thể giúp tránh những mâu thuẫn không cần thiết và rối loạn hành vi về sau.

Leave a Reply