THÓI QUEN Ăn uống

3 vấn đề ăn uống thường gặp ở trẻ toddler

Tóm tắt

Kén ăn, không tăng cân, thích ném đồ ăn là 3 vấn đề/hành vi phổ biến nhất và cũng thường được cha mẹ quan tâm nhiều nhất ở lứa tuổi toddler. Cùng xem đâu là vấn đề bạn đang gặp […]

Kén ăn, không tăng cân, thích ném đồ ăn là 3 vấn đề/hành vi phổ biến nhất và cũng thường được cha mẹ quan tâm nhiều nhất ở lứa tuổi toddler.

Cùng xem đâu là vấn đề bạn đang gặp phải và các giải pháp cho những tình huống cụ thể được khuyến cáo bởi chuyên gia của Toddler Translator nhé!

Dinh dưỡng một chiều (kén ăn)

Độ tuổi từ 1-3 thậm chí là đến 5 tuổi, trẻ có biểu hiện kén ăn ngày càng nhiều. Nhiều bà mẹ lo lắng khi con chỉ ăn thức ăn con thích, dù có cố gắng đa dạng hóa bữa ăn ra sao, thay đổi nhiều cách chế biến khác nhau như thế nào, vẫn không thể cải thiện được tình trạng con ăn rất kén ăn: con chỉ ăn cơm không ăn thức ăn, con chỉ ăn cá mà không ăn thịt…

Khi con có xu hướng chỉ ăn một vài loại thức ăn yêu thích trong một thời gian, do lo lắng con không đủ dinh dưỡng nên bạn cố gắng thay đổi nhiều món ăn khác nhau. Nhưng càng vất vả nghĩ món ăn cho con thì lại càng không có tác dụng. Vì sao lại như vậy? Có 2 nguyên nhân giải thích cho bạn dưới góc độ khoa học. 

Hành vi ăn uống của con người chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau.

Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, ngoài dấu ấn di truyền, dấu ấn sau sinh và trước sinh.. trẻ còn chịu ảnh hưởng bởi chứng sợ nhân sinh – hội chứng sợ thực phẩm mới (Neophobia). “Tôi chỉ ăn những gì tôi biết” là câu nói phổ biến cho vấn đề này – có nghĩa là “tôi chỉ ăn những gì tôi cảm thấy an toàn”.

Đây cũng là nguyên nhân giải thích tại sao có những giai đoạn con kén ăn, chỉ ăn thức ăn rất một chiều là bình thường.

Sự ảnh hưởng của chương trình sinh học tiến hóa 

Hành vi ăn uống của con người cũng chịu ảnh hưởng bởi chương trình sinh học tiến hóa, hai yếu tố cụ thể bao gồm hiệu ứng tiếp xúc đơn thuần và độ bão hòa cảm giác cụ thể.

Hiệu ứng tiếp xúc đơn thuần giúp thiết lập sở thích mùi vị nhất định thông qua sự lặp lại. Độ bão hòa cảm giác cụ thể mô tả sự lặp lại của các ấn tượng giác quan tương tự sẽ dẫn đến sự suy yếu của chúng.

Dựa trên chương trình sinh học tiến hóa là hiệu ứng tiếp xúc đơn thuần, các nhà khoa học đã đưa ra biện pháp để khắc phục tình trạng kén ăn, giúp trẻ làm quen với thức ăn mới là trẻ cần được lặp lại ít nhất 8 lần thử.

Điều này có nghĩa là khi giới thiệu một món ăn mới mà con từ chối, bạn cần giới thiệu lại món ăn đó nhiều lần để con có thể dễ chấp nhận hơn. Thực tế có trẻ cần nhiều hơn 8 lần, nhưng 8 lần là con số tối thiểu cần thiết bởi khi trẻ lên 3, nhiều cha mẹ thường bỏ qua quy trình này.

Độ bão hòa cảm quan cụ thể có tác dụng kiểm soát hiệu ứng tiếp xúc đơn thuần, giúp tăng lên mối ác cảm với thức ăn khi bạn thường xuyên tiêu thụ lặp lại một món ăn quen thuộc. Đây chính là cơ chế tuyệt vời của tạo hóa giúp con người không rơi vào tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng. Và giải pháp giúp trẻ thoát khỏi tình trạng ăn thức ăn một chiều cũng nằm ở cơ chế này.

Tuy nhiên, khác với người trưởng thành, cơ chế bão hòa cảm giác ở trẻ lại diễn ra khá chậm. Có nghĩa là, trẻ có thể duy trì một loại thức ăn yêu thích rất lâu, vài tuần thậm chí vài tháng. Đây là nguyên nhân khiến cha mẹ lo lắng và liên tục thay đổi nhiều món ăn khác nhau mỗi ngày nhưng cũng chính là sai lầm khiến cho tình trạng ăn thức ăn một chiều không được cải thiện.

Khi liên tục thay đổi thức ăn cho trẻ, vô tình bạn đã làm độ bão hòa cảm quan cụ thể bị gián đoạn. Tức là trẻ chưa kịp chán thức ăn yêu thích – cảm giác no cụ thể chưa bão hòa thì việc liên tục thử sang thức ăn mới đã tạo ra sự thiếu hụt, mà thiếu hụt là nguyên nhân chính khiến cho món ăn luôn trở thành món được yêu thích.

Ứng xử như thế nào cho đúng với tình trạng kén ăn ở trẻ

Nếu con bạn chỉ thích ăn thịt, cá, hay chỉ thích ăn cơm không trong một thời gian, hãy bình tĩnh và chấp nhận thói quen này của trẻ, miễn là con bạn vẫn khỏe mạnh, cân đối và tiếp tục phát triển. Vì trẻ cũng phát triển thị hiếu, thói quen và sở thích của riêng mình, có những món ăn yêu thích nhất định, trong một thời gian nhất định. Nếu bạn luôn tạo điều kiện cho con được ăn món con thích thường xuyên, một lúc nào đó con sẽ chán và muốn thử sang thức ăn mới.

Tại sao? Vì khi liên tục lặp lại một loại thức ăn, độ bão hòa cảm giác cụ thể sẽ được hình thành, làm cho món ăn yêu thích bị suy yếu và trở thành bình thường (Ăn nhiều và ăn thường xuyên là cách nhanh nhất để chán ghét một món ăn). Hãy thử liên hệ với chính bạn, cảm giác của bạn thế nào khi liên tục ăn món cá kho yêu thích trong 1 tuần? Đến ngày thứ 8 có phải cứ nhìn thấy cá kho là bạn sợ dù trước đó từng là món khoái khẩu.

Mẹo nhỏ khắc phục tình trạng kén ăn của trẻ

Trường hợp bạn lo lắng rằng con bạn ăn thức ăn 1 chiều quá lâu, có thể mất cân bằng, hãy áp dụng một vài mẹo dù lựa chọn thực phẩm hạn chế.

Nếu con chỉ thích ăn cơm không: hãy trộn cơm với 1 loại ngũ cốc khác, chẳng hạn như kê hoặc yến mạch là hai loại ngũ cốc giàu sắt và khoáng chất. Cũng có thể thêm 1 chút súp lơ trắng bào nhỏ, hoặc thậm chí là một chút thịt băm nhỏ. Chỉ cần đảm bảo rằng con vẫn được ăn món yêu thích là cơm mà không cần phải quá day dứt khi con không chịu ăn gì khác. 

Thay vì cơm nấu không, có thể rang nhẹ một chút với dầu ăn, cũng là một cách khác tăng cường dinh dưỡng… Với các món ăn khác cũng áp dụng cách tương tự.

Trong các bữa phụ, hãy đảm bảo rằng con được ăn các thức ăn khác như hoa quả, sữa… Như vậy bạn sẽ không phải lo lắng khi con ăn số lượng ít và chỉ ăn một loại thức ăn trong bữa chính.

Trẻ không tăng cân

Chuyện cân nặng của trẻ là vấn đề lo lắng muôn thuở của các bà mẹ. Mặc dù cố gắng cho con ăn nhiều dinh dưỡng bổ béo nhưng con vẫn không tăng cân. Đâu là nguyên nhân? Cùng xem những lý do để một đứa trẻ nhẹ cân được lý giải theo góc độ khoa học như sau:

  • Tỉ lệ mỡ cơ thể trong khối cơ thể quá thấp
  • Trong 1 số giai đoạn tăng trưởng, mọi thứ tập trung theo hướng phát triển chiều dài và cân nặng phát triển sau đó.
  • Cân nặng cũng mang tính chất di truyền. Các chuyên gia ước tính trọng lượng cơ thể được xác định trong bộ gen – lên đến 70%. Ở một đứa trẻ trong một gia đình có nhiều người cao và mảnh khảnh thì dĩ nhiên trẻ cũng sẽ không béo, lượng calo hấp thụ và tiêu thụ cũng theo hướng “bốc hơi nhanh chóng” (Focus.de). 

Trường hợp trẻ ăn nhiều mà không tăng cân 

*Hãy xem xét ở 2 nguyên nhân sau

Trẻ ăn nhiều nhưng năng vận động, chạy nhảy nhiều thì năng lượng thu vào và năng lượng tiêu hao bằng nhau. Vì vậy trẻ không tăng cân là bình thường.

Trẻ ăn nhiều, vận động ít nhưng không tăng cân, cần xem lại chất lượng thức ăn. Bé ăn số lượng nhiều nhưng chất dinh dưỡng không đủ, lượng calo ít sẽ không tăng cân. 

Ví dụ, năng lượng của một quả trứng luộc sẽ khác so với một quả trứng bác, dù kích cỡ bằng nhau. Một quả Oliu sẽ có năng lượng nhỉnh hơn so với 1 quả nho dù kích cỡ bằng nhau. 1 chiếc bánh mì năng lượng cũng cao hơn so với lượng cơm tương đương, hoặc 100g thịt lợn xay khác với 100g thịt bò xay…

*Giải pháp cho bé ăn nhiều mà không tăng cân

Tăng chất lượng bữa ăn thay vì tăng số lượng thức ăn. ( Có thể tham khảo thêm một số liệt kê hàm  lượng năng lượng ở dưới, số liệu chỉ mang tính chất tham khảo, không phải tiêu chí để đánh giá)

Ngoài ra, cũng có thể  xem lại lượng đồ uống/ sữa bé uống có quá nhiều để khiến con bạn no vì nước hay không. Nếu đây là nguyên nhân chỉ cần điều chỉnh lại, chỉ cần đảm bảo con bạn no bằng thức ăn.

Trẻ ăn ít cân không tăng

Điều này là hiển nhiên, năng lượng nạp vào thấp hơn năng lượng tiêu thụ thì cân nặng không tăng.

Giải pháp nào để bé tăng cân cho trẻ ăn ít?

Chia nhỏ bữa ăn thành 5 bữa/ ngày, trong đó có 3 bữa chính và 2 bữa phụ. Có những trẻ đơn giản là thích ăn một lượng nhỏ trong từng bữa, nhưng lại thích ăn thành nhiều bữa. Có thể trong 1 bữa bé ăn ít, nhưng tổng năng lượng trong 1 ngày lại đủ cho nhu cầu của bé

Thay đổi luân phiên hoặc kết hợp các sản phẩm ngũ cốc như bánh mì, cơm, mì, khoai tây, ngô…

Đa dạng thực phẩm với lượng calo bổ sung như: các loại nước sốt rau củ thay vì rau củ luộc, thịt hầm với kem sữa, ngũ cốc sữa với hoa quả thay vì chỉ uống sữa không…

Chất béo như dầu ăn, bơ cũng nên có mặt trong bữa ăn hàng ngày với một lượng nhỏ. Ưu tiên các nguồn cung cấp chất béo tốt từ quả bơ, dầu Oliu, dầu hạt cải…

Hạn chế đồ ăn ngọt, vì đồ ngọt thường tạo cảm giác no nhanh.

Chế biến món ăn thân thiện với trẻ nhỏ, chẳng hạn như với các món thịt, cá, ưu tiên chế biến ở dạng dễ ăn như thịt băm, thịt hầm, … mềm sẽ dễ ăn hơn cho bé thay vì để nguyên miếng thường dai khó ăn.

Với các món rau, thường các bé sẽ thích ăn rau ở dạng nước sốt, rau có vị ngọt hơn là các loại rau ăn lá.

Với cơm, bạn cũng có thể trộn thêm 1 chút dầu ăn hoặc 1 chút bơ cho bé hương vị chất béo cũng làm cho cơm ngon hơn.

Dựa trên những phân tích từ hai trường hợp trên bạn có thể căn cứ để có những giải pháp riêng cho trẻ. Trong mọi trường hợp trẻ khỏe mạnh bình thường, lời khuyên cho cha mẹ luôn là: không nên coi truyện cân nặng là sức ép và đừng quá áp lực về dinh dưỡng. Hãy đảm bảo con được ăn uống cân bằng, đầy đủ, trẻ sẽ luôn phát triển khỏe mạnh theo tốc độ của riêng mình.

Con thích ném đồ ăn

Nhiều cha mẹ không thể lý giải được, trong khi có những đứa trẻ ngồi ngoan ngoãn ở bàn ăn thì con mình lại hay ném đồ ăn hoặc bát đĩa khi ăn. Làm thế nào để con ăn mà không ném đồ ăn cũng là câu hỏi của rất nhiều cha mẹ. Tuy nhiên, bạn sẽ cảm thấy bớt đau đầu hơn nếu hiểu được, trong một số giai đoạn phát triển của trẻ, các hành vi này được coi là hoàn toàn bình thường để trẻ phát triển các kỹ năng vận động và khỏe mạnh.

Nguyên nhân trẻ ném đồ ăn

Ở độ tuổi dưới 2, khi các kỹ năng vận động thô và vận động tinh chưa hoàn thiện, nhất là trẻ đang trong giai đoạn nguyên nhân và kết quả, trẻ liên tục thử nghiệm xem điều gì sẽ xảy ra khi chúng làm một điều gì đó.

Lần đầu tiên khi thức ăn rơi, đĩa rơi, có thể là ngoài mong muốn của trẻ. Nhưng những lần sau được cố tình lặp lại, trẻ đơn giản là muốn khám phá mối liên hệ qua lại giữa đồ vật và môi trường theo thế giới quan của chúng. Và thức ăn đôi khi thuộc một phần về trò chơi mà qua đó trẻ học hỏi được nhiều thứ.

Cũng ở độ tuổi này, trẻ chưa biết bày tỏ mong muốn thông qua lời nói, vì vậy chúng học cách phát triển các ngôn ngữ và tín hiệu của riêng mình: bóp bét đồ ăn trong lòng bàn tay (để cảm nhận). Ném thức ăn, hất tung những chiếc đĩa để tạo ra tiếng ồn, để gây sự chú ý từ cha mẹ… Thông qua các hoạt động này, trẻ học được về nguyên nhân, kết quả và hậu quả mà không phải là các phản ứng từ cha mẹ:

– Khi đĩa rơi chúng tạo ra âm thanh

– Đĩa rơi – phản ứng từ cha mẹ: quát mắng, ngăn chúng lại, dọn đồ ăn…

Nếu quan sát con nhiều hơn bạn cũng sẽ nhận ra, các phản ứng này không chỉ diễn ra với thức ăn, ngay cả trong các hoạt động vui chơi thông thường: trẻ ném đồ chơi, trẻ cho tay vào miệng (nhiều bà mẹ thường cố rút tay con ra vì sợ mất vệ sinh)… Mỗi một giai đoạn, trẻ đều tìm cách học hỏi khác nhau vì đặc tính của con trẻ là tò mò và ưa khám phá.

Trẻ muốn truyền tải thông điệp gì khi ném đồ ăn

Ngoài lý do về nguyên nhân- kết quả, dựa trên sự quan sát biểu hiện từ đứa trẻ, cha mẹ cũng có thể nhận biết điều trẻ muốn nói:

CON ĐÃ NO VÀ CHÁN, CON MUỐN RA NGOÀI

Nếu bạn không để ý rằng trẻ đã no, việc phải ngồi trước bàn ăn sẽ sinh ra nhàm chán và trẻ sẽ bắt đầu chơi, ném đồ ăn hoặc dao dĩa xuống bàn.

Nếu bạn dọn dẹp đồ đi và kết thúc bữa ăn ngay lập tức trẻ mặc định hiểu rằng, khi đã no hoặc chán, chúng chỉ cần ném đồ ăn để ra hiệu rằng mình muốn kết thúc.

Nếu bạn phản ứng bằng cách mắng trẻ, trẻ cũng không hiểu được tại sao cha mẹ lại tức giận và tại sao mình phải chịu trách nhiệm về việc ném đồ của mình. Nhưng cũng trong mối liên hệ nguyên nhân kết quả, trẻ nhận thấy rằng: nếu mình ném đĩa – bố mẹ sẽ lớn tiếng (thật thú vị- nên có thể thức ăn sẽ vẫn tiếp tục được ném đi)

Cả ba giả thiết này nếu bạn đã từng thực hiện đều không tạo ra những quy trình ăn uống thuận lợi. Đó là lý do bạn cần chú ý đến các tín hiệu của trẻ.

Nên ứng xử thế nào khi trẻ ném đồ ăn

“Những gì con bạn đang làm ngay bây giờ là một phần của sự phát triển của chúng. Và cũng giống như một phần của quá trình tiến hóa của nó là nó sẽ ngừng làm việc đó. Bất kể bạn đã làm gì. Biết được điều này sẽ giúp bạn bớt căng thẳng vì bạn không cần phải làm điều gì để thay đổi hành vi của con.” (Dagmar Gericke)

Nghĩa là dù bạn có làm gì đi chăng nữa, một lúc nào đó các hoạt động này vẫn sẽ dừng lại.

  • Nếu bạn chọn cách can thiệp: mắng con, cấm đoán con, kết thúc bữa ăn ngay lập tức, với một số trẻ sẽ có tác dụng: trẻ sợ và dừng lại, nhưng cũng đồng nghĩa với việc trẻ cảm nhận tình yêu thương từ cha mẹ dường như đang bị rút lại. Một số trẻ thì không có tác dụng, vì cấm đoán ở một mặt nào đó kích thích những đứa trẻ làm điều ngược lại với mong muốn của cha mẹ.
  • Nếu bạn không can thiệp vào hành vi của con, một lúc nào đó khi đã đủ, con cũng sẽ dừng lại.

Trong hai cách này, chọn cách nào là tùy thuộc ở bạn. Nhưng trong mọi trường hợp: quát mắng, trừng phạt thường không đem lại kết quả tích cực, hãy học cách hiểu con bạn, hãy tìm ra những giải pháp phù hợp, những bữa ăn sẽ luôn diễn ra trong hòa bình.

Nếu quan điểm giáo dục theo hướng tự nhiên từ Dagmar Gericke không đủ để bạn an tâm, thì một vài gợi ý từ Katja Seide (Tác giả sách- nhà giáo dục) có thể sẽ giúp ích cho bạn:

  1. “Sử dụng đĩa thật – đĩa chỉ rơi 1 lần sau đó sẽ khác. Nếu trẻ làm vỡ bát đĩa có thể chúng sẽ ngạc nhiên đến mức không còn ném bát đĩa nữa”. Bạn càng ít phản ứng với hành vi này của trẻ, nó càng trở lên kém thú vị. Mẹo là, hãy sử dụng những chiếc bát đĩa cũ và không quá giá trị để bạn không phải tiếc nuối khi chúng vỡ.
  2. Hướng dẫn con một tín hiệu đầy đủ để thể hiện rằng con đã no ngay cả khi không nói: đẩy đĩa về phía trước, lắc đầu. Lặp lại một vài lần con sẽ học được tín hiệu này. Điều này dường như cũng khiến đứa trẻ cảm thấy hạnh phúc hơn: à mẹ hiểu mình, mẹ biết mình đã no rồi.
  3. Nếu lần sau chiếc đĩa lại rơi, con lại ném đồ ăn bạn chỉ cần bình tĩnh nhặt chúng lên, để trước mặt trẻ, và đẩy chúng về phía trước bàn, trẻ sẽ học được cách ra hiệu khi đã no: chỉ cần đẩy chiếc đĩa về phía trước là mẹ hiểu con muốn kết thúc bữa ăn.

Việc ứng xử với trẻ trong ăn uống đôi khi sẽ không trở lên quá tồi tệ và khó khăn, khi bạn hiểu được ngôn ngữ của trẻ và giao tiếp với chúng theo ngôn ngữ trẻ thơ. Hãy luôn quan sát với thái độ bình tĩnh và kiên nhẫn, chắc chắn bạn sẽ tìm ra con đường tốt nhất để giao tiếp với con bạn.

Cuối cùng thì ăn uống cho trẻ luôn đi cùng rất nhiều thách thức và vấn đề. Nhưng nếu nắm được những nguyên lý cơ bản và luôn lựa chọn giải pháp tích cực cùng thái độ bình tĩnh, cha mẹ và trẻ vượt qua các giai đoạn khó khăn này dễ dàng hơn.


Tác giả: Hồng Rosa – Chuyên gia dinh dưỡng trẻ nhỏ (từ Frankfurt, Đức)

Đọc thêm các bài viết của Hồng tại http://www.hongrosa.com hoặc facebook cá nhân của chị.

Leave a Reply